Θέλω να βοηθήσω και εγώ

Γονική Μέριμνα και Επιμέλεια ανηλίκου τέκνου

Γονική Μέριμνα και Επιμέλεια ανηλίκου τέκνου

22 Δεκεμβρίου, 2021

*Γράφει ο Γενικός Γραμματέας της Αγκαλιάς Μιχάλης Δ. Μιχαλόπουλος

Συνταξιούχος Δικηγόρος

Με αφορμή την είδηση, που μεταδόθηκε τελευταία, ότι πρόκειται να τροποποιηθούν κάποιες διατάξεις του νόμου και συγκεκριμένα του Αστικού Κώδικα, με τις οποίες είχαν ρυθμιστεί από το 1983 κάποια θέματα σχετικά με την γονική μέριμνα και επιμέλεια ανηλίκου τέκνου, γράφτηκε αυτό το ενημερωτικό σημείωμα.

Έννοια και περιεχόμενο της γονικής μέριμνας

Γονική μέριμνα είναι το καθήκον και το δικαίωμα και των δύο γονέων να μεριμνούν για το ανήλικο τέκνο τους. Οι γονείς δεν μπορούν να παραιτηθούν από αυτό, ούτε να αναθέσουν σε τρίτους, σε μόνιμη βάση, την άσκηση της γονικής μέριμνας.

Έτσι για παράδειγμα, δεν είναι νόμιμο οι γονείς, να επιτρέψουν στο ανήλικο τέκνο τους να μεταναστεύσει και να εγκατασταθεί μονίμως στις Η.Π.Α. σε κάποιους συγγενείς των γονέων.

Αυτό που επιτρέπεται είναι η επίβλεψη του ανηλίκου τέκνου για ορισμένο χρονικό διάστημα από κάποιο συγγενή ή παιδαγωγό, λόγω απουσίας των γονέων από την οικογενειακή στέγη, για να εργαστούν ή για κάποιο άλλο σπουδαίο λόγο.

Επίσης δεν επιτρέπεται ο ένας γονέας να αναθέσει την άσκηση της γονικής μέριμνας στον άλλο γονέα, γιατί έχει την υποχρέωση να συμμετέχει στην λήψη των αποφάσεων για όλα εκείνα τα θέματα, που από τη φύση τους επηρεάζουν κρίσιμα τη ζωή του ανηλίκου.

Τέτοια θέματα είναι: η ονοματοδοσία, η επιλογή ή η αλλαγή θρησκεύματος, η επιλογή ή η αλλαγή του τόπου μόνιμης κατοικίας, οι σοβαρές χειρουργικές επεμβάσεις ή θεραπευτικές αγωγές, τη διοίκηση και διαχείριση της περιουσίας, η εκπροσώπηση του ανηλίκου τέκνου σε κάθε υπόθεση ή δίκη και η εκπαίδευση του στο μέτρο που επιδρά αποφασιστικά στο μέλλον του ανηλίκου.

Με την τροποποίηση, που προτείνεται, γίνεται δεκτό ότι οι γονείς με έγγραφο βέβαιης χρονολογίας π.χ. με συμβολαιογραφική πράξη, θα μπορούν να ρυθμίζουν την κατανομή της γονικής μέριμνας και να καθορίζουν τον τόπο κατοικίας και τον γονέα με τον οποίο θα διαμένει το ανήλικο τέκνο ως και τον τρόπο επικοινωνίας του τέκνου με τον άλλο γονέα. Η συμφωνία αυτή θα μπορεί να έχει μέγιστη διάρκεια 2 χρόνια.

Σε περίπτωση που ο ένας από τους δύο γονείς αδιαφορεί, δεν δέχεται να υπογράψει την όποια συμφωνία, δεν τηρεί τα συμφωνηθέντα και γενικά ασκεί την γονική μέριμνα του τέκνου του με τρόπο αντίθετο προς το πραγματικό συμφέρον του τέκνου, ο άλλος γονέας έχει δικαίωμα να προσφύγει στο αρμόδιο δικαστήριο.

Δικαίωμα προσφυγής στο αρμόδιο δικαστήριο είναι αυτονόητο ότι υπάρχει και γενικότερα σε κάθε περίπτωση που ο ένας από τους δύο γονείς, παραβαίνει τα καθήκοντά του, ασκεί το λειτούργημά του και τρόπο καταχρηστικό ή δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί σ’ αυτό.

Με την προτεινόμενη τροποποίηση ορίζεται ότι, ενδεικτικά, στις παρακάτω περιπτώσεις το δικαστήριο αφαιρεί από τον γονέα την άσκηση της γονικής μέριμνας.

Συγκεκριμένα όταν ο ένας γονέας:

1) Υπαίτια δεν συμμορφώνεται προς δικαστικές ή εισαγγελικές αποφάσεις

2) Διαταράσσει την συναισθηματική σχέση του τέκνου με τον άλλο γονέα και την οικογένειά του.

3) Υπαίτια παραβιάζει τους όρους της συμφωνίας των γονέων ή της δικαστικής απόφασης για την επικοινωνία του τέκνου με τον άλλο γονέα.

4) Δεν ασκεί σύννομα ή παραλείπει να ασκήσει το δικαίωμα επικοινωνίας.

5) Αρνείται αδικαιολόγητα να καταβάλλει την οφειλόμενη διατροφή.

6) Καταδικασθεί αμετάκλητα για ενδοοικογενειακή βία ή για εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας ή για εγκλήματα οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής.

Σε εξαιρετικά επείγουσες περιπτώσεις, εφόσον συντρέχει κάποια από τις παραπάνω περιπτώσεις και επίκειται άμεσος κίνδυνος για τη σωματική ή την ψυχική υγεία του τέκνου, ο εισαγγελέας μπορεί να διατάσσει κάθε πρόσφορο μέσο για την προστασία του, μέχρι την έκδοση απόφασης από το αρμόδιο δικαστήριο.

Πρέπει πάντως να επισημανθεί ότι σε κάθε περίπτωση οι αποφάσεις των γονέων πρέπει να αποβλέπουν στην εξυπηρέτηση του πραγματικού συμφέροντος του ανηλίκου, δηλ. στην ορθή ψυχική, σωματική, ηθική ανάπτυξη του προσώπου του ανηλίκου, όπως αυτή προσδιορίζεται και από τα πορίσματα της ψυχολογίας παιδιών και εφήβων.

Σε αντίθετη περίπτωση το δικαστήριο μπορεί να αναθέτει την άσκηση της γονικής μέριμνας στον έναν από τους δύο γονείς ή ακόμα και σε τρίτο. Στην περίπτωση αυτή η απόφαση του δικαστηρίου πρέπει να σέβεται την ισότητα μεταξύ των γονέων και να μην κάνει διακρίσεις εξαιτίας του φύλου, του σεξουαλικού προσανατολισμού, της φυλής, της γλώσσας, της θρησκείας, των πολιτικών ή όποιων άλλων πεποιθήσεων της ιθαγένειας, της εθνικής ή της κοινωνικής προέλευσης ή της περιουσίας.

Έτσι μόνο η περιουσιακή υπεροχή κάποιου γονέα δεν είναι αποφασιστικό κριτήριο ανάθεσης της γονικής μέριμνας σ’αυτόν, αφού η κατοχή μεγάλης περιουσίας δεν συνεπάγεται και καταλληλόλητα για την άσκηση της γονικής μέριμνας.

Επίσης δεν ασκεί κατ’ αρχήν επιρροή η τυχόν υπαιτιότητα του γονέα για τη λύση του γάμου ή τη διακοπή της συμβίωσης, εκτός αν η συμπεριφορά του γονέα αναμένεται ότι θα έχει επιπτώσεις δυσμενείς στην άσκηση της γονικής μέριμνας.

Ανάλογα με την ωριμότητα του τέκνου πρέπει να ζητείται και να συνεκτιμάται η γνώμη του, πριν από κάθε απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα, εφόσον κριθεί ότι δεν αποτελεί προϊόν καθοδήγησης ή υποβολής.

Πάντως σε κάθε περίπτωση το δικαστήριο δεν είναι υποχρεωμένο να ακολουθήσει τη γνώμη του τέκνου, ούτε να αιτιολογήσει ειδικώς την αποδοχή της.

Έννοια και περιεχόμενο της επιμέλειας

Η επιμέλεια του προσώπου του τέκνου περιλαμβάνει ενδεικτικά την ανατροφή, την επίβλεψη, τη μόρφωση, την εκπαίδευση καθώς και τον προσδιορισμό του τόπο διαμονής του.

Καθένας από τους γονείς μπορεί μόνος του να ασκεί πράξεις σχετικές με την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου του. Τέτοιες πράξεις είναι ιδίως η εγγραφή του τέκνου σε σχολείο ή φροντιστήριο, οι συνήθεις επισκέψεις σε γιατρούς, οι ενδυματολογικές ή ψυχαγωγικές επιλογές, ο έλεγχος της τηλεφωνικής επικοινωνίας, του ηλεκτρικού ταχυδρομείου, των συναναστροφών του τέκνου με τρίτους. Επίσης καθένας γονέας μόνος του μπορεί να ενεργήσει πράξεις που αφορούν την τρέχουσα διαχείριση της περιουσίας του τέκνου, π.χ. είσπραξη ενοικίων, καταθέσεις σε τραπεζικούς λογαριασμούς, ως και πράξεις, που έχουν επείγοντα χαρακτήρα π.χ. η αντιμετώπιση έκτακτων και σοβαρών περιστατικών που αφορούν την υγεία ή την περιουσία του τέκνου.

Ο τόπος προσωρινής διαμονής του τέκνου προσδιορίζεται από τον γονέα που έχει την επιμέλεια του τέκνου, πλην όμως σε περίπτωση μεταβολής του τόπου διαμονής, εφόσον η μεταβολή αυτή επιδρά ουσιωδώς στο δικαίωμα επικοινωνίας του γονέα με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο, απαιτείται προηγούμενη έγγραφη συμφωνία των γονέων ή προηγούμενη δικαστική απόφαση.

Σε κάθε περίπτωση ο γονέας στον οποίο δεν έχει ανατεθεί η άσκηση της γονικής μέριμνας ή δεν έχει την επιμέλεια του προσώπου του ανηλίκου τέκνου του, έχει το δικαίωμα να ζητάει από τον άλλο γονέα και από τρίτους, πληροφορίες για το πρόσωπο και την περιουσία του τέκνου ακόμη και για ζητήματα που αφορούν τα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα του τέκνου π.χ. αντίγραφα ιατρικού φακέλου.

Τι ισχύει για:

1. Τέκνα που έχουν γεννηθεί από γονείς που δεν έχουν τελέσει γάμο.
Η γονική μέριμνα του ανηλίκου τέκνου που γεννήθηκε και παραμένει χωρίς γάμο των γονέων του, ανήκει στη μητέρα του.
Σε περίπτωση αναγνώρισης του τέκνου από τον πατέρα του, τότε αυτός αποκτά, μαζί με την μητέρα, την γονική μέριμνα, την οποία όμως την ασκεί μόνον αν υπάρχει συμφωνία με την μητέρα του τέκνου ή αν η μητέρα αδυνατεί να ασκήσει την γονική μέριμνα του τέκνου της για κάποιο λόγο.
Αν όμως ο πατέρας του τέκνου αντιδίκησε με την μητέρα στη δίκη αναγνώρισης του τέκνου, δεν μπορεί να ασκήσει την γονική μέριμνα του τέκνου του, ούτε να αναπληρώσει την μητέρα του, εκτός αν υπάρχει συμφωνία της τελευταίας.
2. Τα τέκνα με διαζευγμένους γονείς
Σε περίπτωση που οι γονείς έχουν συμφωνήσει να λύσουν συναινετικά το γάμο τους, θα πρέπει να συμφωνήσουν για την επιμέλεια των ανήλικων τέκνων τους και την επικοινωνία με αυτά. Η συμφωνία τους αυτή υποβάλλεται σε συμβολαιογράφο και ισχύει για δύο (2) έτη τουλάχιστον. Μετά τη λήξη ισχύος της συμφωνίας αυτής, με νέα συμφωνία των γονέων και με την ίδια διαδικασία μπορεί να ρυθμίζεται η επιμέλεια, η επικοινωνία και η διατροφή των τέκνων για περαιτέρω χρονικό διάστημα.
Αν όμως έχει διακοπεί η συμβίωση των γονέων, επίσης σε περιπτώσεις διαζυγίου με αντιδικία των γονέων ή ακύρωσης του γάμου τους και εφόσον ζουν και οι δύο γονείς, η άσκηση της γονικής μέριμνας ρυθμίζεται από το δικαστήριο. Από το δικαστήριο η άσκηση της γονικής μέριμνας μπορεί να ανατεθεί στον έναν από τους γονείς ή, αν οι γονείς συμφωνούν και ορίσουν τον τόπο διαμονής του ΄τεκνού, μπορεί να ανατεθεί και στους δύο γονείς από κοινού.
Για τη λήψη της απόφασης του το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη του τους έως τότε δεσμούς του τέκνου με τους γονείς και τους αδελφούς του, καθώς και τις τυχόν συμφωνίες που έκαναν οι γονείς του τέκνου σχετικά με την επιμέλεια και τη διοίκηση της περιουσίας του.
Όπως ήδη σημειώσαμε στο προηγούμενο σημείωμά μας, με την προτεινόμενη τροποποίηση του νόμου, οι γονείς του ανήλικου τέκνου θα μπορούν σε κάθε περίπτωση διαζυγίου, ακύρωσης του γάμου τους και διακοπής, γενικά, της συμβίωσής τους, να ρυθμίζουν με έγγραφο βέβαιης χρονολογίας όλα τα σχετικά θέματα, χωρίς να υπάρχει ανάγκη προσφυγής στα δικαστήρια.
3. Τέκνα με ανήλικους γονείς
Εάν ο ένας από τους δύο γονείς αδυνατεί να ασκήσει την γονική μέριμνα γιατί είναι ανήλικος, την ασκεί μόνος ο άλλος, εφόσον είναι ενήλικος. Αν όμως και οι δύο γονείς είναι ανήλικοι, η άσκηση της γονικής μέριμνας αποφασίζεται από το δικαστήριο.
Πάντως η επιμέλεια του προσώπου του ανήλικου τέκνου ασκείται και από τον ανήλικο γονέα. Επομένως για τα τρέχοντα θέματα, που αφορούν το πρόσωπο ή την περιουσία του ανηλίκου, επιλαμβάνεται και ο ανήλικος γονέας.
4. Τέκνα με γονείς που ζουν με σύμφωνο συμβίωσης
Η άσκηση της γονικής μέριμνας των τέκνων αυτών, από γονείς που ζουν με σύμφωνο συμβίωσης, γίνεται και από τους δύο γονείς από κοινού. Σε περίπτωση που λυθεί το σύμφωνο συμβίωσης, κάθε γονέας μπορεί να προσφύγει στο αρμόδιο δικαστήριο, προκειμένου αυτό να ρυθμιστεί το πρόσωπό που θα ασκεί την γονική μέριμνα και τον τρόπο άσκησης αυτής.
5. Τέκνα αγνώστων γονέων
Στις περιπτώσεις αυτές είτε δηλαδή οι γονείς του ανηλίκου είναι αγνώστου, είτε αδυνατούν από οποιονδήποτε λόγο και οι δύο γονείς να ασκήσουν την γονική μέριμνα του τέκνου τους, είτε αδρανούν ή αδιαφορούν να την ασκήσουν, διορίζεται επίτροπος από το αρμόδιο δικαστήριο. Ο επίτροπος μπορεί να ασκήσει όλες τις σχετικές πράξεις, εκτός από ορισμένες σοβαρές πράξεις, για τις οποίες απαιτείται ειδική άδεια με απόφαση του αρμοδίου δικαστηρίου.
6. Κυοφορούμενα τέκνα
Είναι φανερό ότι η έννοια της γονικής μέριμνας προκειμένου για κυοφορούμενα περιορίζεται σε κάποιες επιβεβλημένες χειρουργικές επεμβάσεως στο κυοφορούμενο έμβρυο, στη διοίκηση και διαχείριση, τυχόν, περιουσίας του και στην εκπροσώπηση του σε κάποια υπόθεση ή δίκη.
Στις περιπτώσεις αυτές την γονική μέριμνα ασκεί, κατ΄ αρχήν, η έγκυος-μέλλουσα μητέρα του κυοφορούμενου και επικουρικά και οι δύο μέλλοντες γονείς κυοφορούμενου.
7. Υιοθετημένα τέκνα
Αφότου συντελεστεί η υιοθεσία, τη γονική μέριμνα των φυσικών γονέων ή την επιτροπεία, υπό την οποία τυχόν τελούσε το θετό τέκνο, αντικαθιστά αυτοδικαίως η γονική μέριμνα των θετών γονέων. Οι φυσικοί γονείς δεν έχουν ούτε δικαίωμα επικοινωνίας με το θετό τέκνο. Αν ένας από τους συζύγους υιοθετήσει το τέκνο του άλλου, την γονική μέριμνα έχουν από κοινού και οι δύο σύζυγοι.
Προσωπική επικοινωνία και επιμέλεια ανήλικου τέκνου
Σύμφωνα με την προτεινόμενη τροποποίηση του νόμου, ο γονέας με τον οποίον δεν διαμένει το τέκνο, οφείλει να διευκολύνει και να προωθεί την επικοινωνία με τον άλλο γονέα σε καθημερινή βάση.
Κατ’ αρχήν ο συνολικός χρόνος της προσωπικής επικοινωνίας του γονέα, με τον οποίο δεν διαμένει το ανήλικο τέκνο, είναι το 1/3 του έτους, εκτός αν ζητηθεί μικρότερος χρόνος ή αν αυτό επιβάλλεται από το συμφέρον του τέκνου και εφόσον δεν διαταράσσεται η καθημερινότητα του τέκνου.
Αποκλεισμός ή περιορισμός του δικαιώματος της προσωπικής επικοινωνίας επιτρέπεται μόνον για εξαιρετικά σοβαρούς λόγους και ιδίως αν ο άλλος γονέας έχει καταδικαστεί αμετάκλητα για ενδοοικογενειακή βία ή εγκλήματα της γενετήσιας ζωής.
Δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας έχουν οι παππούδες και οι γιαγιάδες ως και οι αδελφοί, που δεν διαμένουν στην ίδια κατοικία με τον ανήλικο, εκτός αν συντρέχει σπουδαίος λόγος.
Σε περίπτωση μετοίκησης του ανήλικου τέκνου στο εξωτερικό από το γονέα που έχει την επιμέλεια, ο άλλος γονέας, εφόσον παρεμποδίζεται στην άσκηση του δικαιώματος προσωπικής επικοινωνίας με το ανήλικο τέκνο του, έχει το δικαίωμα να ζητήσει από το αρμόδιο δικαστήριο την αφαίρεση της επιμέλειας, όχι όμως την απαγόρευση εξόδου του γονέα που έχει την επιμέλεια και του τέκνου του από τη χώρα, γιατί διαφορετικά θα υπήρχε παράβαση του Συντάγματος της Διεθνούς Σύμβασης της Ν. Υόρκης, που έχει επικυρωθεί από τη χώρα μας με τον ν.2462/1997.
Ας προστεθεί ότι ο βιολογικός γονέας π.χ. ο φυσικός πατέρας που δεν έχει αναγνωρίσει το τέκνο του, δεν έχει δικαίωμα προσωπικής επικοινωνίας με το ανήλικο τέκνο του.

Μοιράσου το:

Οι υποστηρικτές μας

Μείνετε σε επαφή

Συμπληρώστε το όνομα και το email σας και ενημερωθείτε για τα νέα,
τις εκδηλώσεις, τις δράσεις και το έργο της Αγκαλιάς

19829

χρέωση 2,48 ευρώ/κλήση με το ΦΠΑ και εφαρμόζεται επιπλέον Τέλος σταθερής Τηλεφωνίας 5% - χρέωση 2,48 ευρώ/sms με το ΦΠΑ και εφαρμόζεται επιπλέον Τέλος Τηλεφωνίας 12%, 15%, 18% ή 20% ανάλογα με το ύψος του μηνιαίου λογαριασμού προ ΦΠΑ

901 11 179 179

Χρέωση 3,71€/κλήση από σταθερό ΟΤΕ με το ΦΠΑ